Қарқаралының киелі жерлері

Ұлы Жібек Жолы (немесе Ұлы Жібек жолы) — адамзат тарихындағы ең әйгілі сауда-керуен жолдарының бірі. Ол Шығыс пен Батысты, Қытайды Жерорта теңізімен байланыстырып, мәдениеттер, діндер, технологиялар мен тауарлар алмасуына үлкен ықпал етті. Жолдың жалпы ұзындығы шамамен 7000–12 000 шақырым болды және ол б.з.д. II ғасырдан бастап XVI ғасырға дейін белсенді жұмыс істеді.
Атауы мен пайда болуы
«Жібек жолы» атауын 1877 жылы неміс географы Фердинанд фон Рихтгофен ұсынған. Негізгі тауары Қытайдың жібегі болғандықтан осылай аталды. Жолдың пайда болуы б.з.д. 138 жылға байланысты: Қытай императоры У Ди саудагер Чжан Цяньді батысқа жіберіп, Орталық Азия елдерімен байланыс орнатқан. Алғашқы кезеңде жібек, фарфор, қағаз, компас, қару-жарақ, дәрі-дәрмек, жылқы, шарап, кілем сияқты тауарлар алмасты.
Жол тұрақты бір бағыт емес еді — ол уақыт өткен сайын өзгеріп, тармақталды. Қазақстан жері арқылы негізгі торап Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу (Семірей) өңірінен өтті.
Қазақстандағы Ұлы Жібек Жолы
Қазақстан — Жібек Жолының кіндігінде орналасқан ел. Жолдың Қазақстандағы бөлігі екі негізгі бағытта дамыды:
• Сырдария бағыты (оңтүстік) — Сырдария өзенін бойлай.
• Тянь-Шань (Жетісу) бағыты — тау бөктерлерімен, Шу, Талас, Іле алқаптары арқылы.
Қазақстандағы негізгі қалалар мен орталықтар:
• Отырар (Оңтүстік Қазақстан) — ірі сауда және мәдени орталық, монғол шапқыншылығына қарсы ұзақ қорғаныс көрсеткен.
• Тараз (Жамбыл облысы) — маңызды торап.
• Сайрам (Исфиджаб) — Шымкент маңында.
• Түркістан (Яссы) — діни және сауда орталығы, Қожа Ахмет Ясауи кесенесімен әйгілі.
• Алматы (Алмалық, Талғар) аймағы, Құлан, Меркі, Аспара, Қойлық, Қаскелең т.б.
• Жол тармақтары Орталық Қазақстанға (Сарыарқа), Ертіске және Алтайға да созылды.
VI–XIII ғасырларда жол ең гүлденген кезеңін бастан кешірді. Қалаларда керуен-сарайлар, базарлар, мешіттер, медреселер бой көтерді. Жол арқылы буддизм, ислам, христиандық сияқты діндер, ғылыми білімдер тарады. Қазақ даласы отырықшы және көшпелі мәдениеттердің тоғысуына айналды.
ЮНЕСКО мұрасы
Қазақстандағы Жібек Жолының бір бөлігі 2014 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енді (Қытай, Қырғызстан және басқа елдермен бірлескен трансұлттық номинация). Онда 8 қазақстандық ескерткіш бар, оның ішінде:
• Ақтөбе, Ақыртас, Қарамерген, Қойлық, Қостөбе, Құлан, Өрнек, Талғар.
Қазір «Ферғана – Сырдария дәлізі» сияқты қосымша бөліктер де ЮНЕСКО-ға ұсынылып жатыр.
Маңызы
Ұлы Жібек Жолы:
• Экономикалық — сауда мен қолөнерді дамытты.
• Мәдени — халықтар арасындағы алмасуды күшейтті (мысалы, қытай жібегі Еуропаға, батыс жылқылары Қытайға жетті).
• Саяси — елдер арасындағы дипломатиялық байланыстарды нығайтты.
• Қазақстан үшін — қала мәдениетінің қалыптасуына, ислам өркениетінің таралуына үлкен үлес қосты.
Бүгінде Жібек Жолының мұрасы туризмде, «Бір белдеу — бір жол» (Belt and Road Initiative) жобасында жалғасын тауып отыр. Қазақстан осы жолдың тарихи орталығы ретінде мақтанады.